Содержанийышке куснаш

Шернур кундем

Википедий — эрыкан энциклопедий гыч материал
Кундем
Шернур кундем
Сернурский район
Тисте[d] Ойып
Тисте[d] Ойып
56°56′03″ с. ш. 49°08′50″ в. д.HGЯO
Эл Россий Россий
Ужашыже Марий Эл
Административ рӱдӧ Шернур
Администраций вуйлатыше Адиганов Сергей Леонидович
Эртыш да географий
Негызлыме 1921
Кумдык 820 км²
Шагат ӱштӧ MSK (UTC+4)
Калыкчот
Калыкчот 24 832 еҥ (2010 ий)
Калык-влак марий, руш
Инаныше-влак Танле
Официал йылме-влак руш, марий
Цифрр идентификатор-влак
Телефон код +7 83633
Автомобиль код 12

Официал сайт
Шернур кундем картыште
Логотип Викисклада Медиафайлы на Викискладе

Шернур кундем, Шернур район (рушла Сернурский район) — Марий Эл Республикысе район. Административ рӱдер — Шернур ола сынан посёлко.

Марий Эл республикын йӱдвел эрвел могырышто Виче кӱкшакаште верланен. Кужэҥер, У Торъял, Поранча, Марий Тӱрек кундемла дене пошкудо, йӱдвел могырым Киров вел дене. Кундемын шочмыжлан 20 курымын колымшо ийлажым шотлыман. 1921 ий шорыкйолын 15 кечынже Шернур кантоным почыныт. Тудо Виче губернийын Вӱрзым ден Яраҥ уезд-влакым ушен шоген. Кундемын кумдыкшо 1000 утла квадрат километр. 2004 ийысе перепись почеш районышто 27,7 тӱжем еҥ ила.

Эр пагытыште вияҥ толмо корныжо

[тӧрлаташ | кодым тӧрлаташ]

Шернур кундемым эҥер, памаш, ер кӱкшака, олык , пасу кундем маныт. Эн ондак тиде мландыш одо марий-влакын тукымышт толын лектыныт. Шернур кундемын шуко топонимже-влак одо марий-влакын илымышт нерген ушештарат. 14-ше курым гычын марий-влак тиде кундемыш илаш толаш тӱналыныт.

Шымлызе-влакын ойлымышт почеш, республикын йудвел-эрвел кундемым илаш йӧндарыме кок толкын дене эртен. Икымше толкынлан тӱҥалтышым 1374 ийыште пыштеныт. Тунам новгородец-влак Виче эҥер сереш Хлынов олам чоҥеныт. Яраҥ, Кокшар, Вӱрзым, Нолинск уезд-влакын топонимикышт ойла, Шернур кундемышке илаш толшо марий -влакын тукымыштлан кечывавел Кировысо марий-влак шотлалтыт. Верысе преданий почеш, Ананур, Купсола ял-влак ноля марий-влакын полшымо дене Ноля эҥер сереш шочыныт, Дубники яллан негызым Яраҥысе марий-влак пыштеныт.

Кундемын XVI—XVII курым жапысе вияҥ толмо корныжо

[тӧрлаташ | кодым тӧрлаташ]

XVI—XVII курымлаште Озаҥ ханствым Моско ола деке ушымо дечын вара, Шернур кундемым Юл гычын толшо руш-влак илаш авалташ тӱҥалыныт. Оно-Морко, Моркинер Шернур кундемысе ял-влакын лӱмышт ойла: тышке Морко кундемысе марий-влакат илаш толыныт. XVI—XVII курымлаште Моско кугыжанышын кучемым марий кундемыште пеҥгыдемдашлан 1554 ийыште Вӱрзым, 80-шо ийлаште Кукарка олалам нӧлтеныт. Кызытсе Марий кундемнан йӱдвел-эрвел могыржо пӱтынек Озаҥ уездын Алат корно составышке пурен. Марий кундемыште илем-влак шукыж годым памаш, эҥер, ер воктене шочеденыт. Мланде пашамат ышташ, кол кучаш сай йӧн лийын.

Рӱдӧ: Шернур.