Чавайн, Сергей Григорьевич

Википедий — эрыкан энциклопедий гыч материал
Сергей Григорьевич Чавайн
Кыргори Серге Чавайн
Chavain.png
Сергей Чавайн
Шочмаш дене лӱм:

Григорьев Сергей Григорьевич

Тыршымаш алан:

серызе, почеламутчо, драматург

Шочын:

1888 Идым 24 (Шыжа 6)

Шочмо вер:

Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Изи Корамас (кызыт Изи Корамас) ял

Гражданство/Подданство:

Россий империй Россий империй
Совет Ушем Совет Ушем

Колен:

1937 ий 11 Кылме(1937-11-11)

Колымо вер:

Йошкар-Ола

Сергей Григорьевич Чавайн (1888 Идым 24 (Шыжа 6), Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Себе-Усад волость, Изи Корамас (кызыт Изи Корамас) ял) —11 Кылме 1937, Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934), марий сылнымутлан негызым пыштыше, икымше марий почеламутым возышо, «Элнет» романын авторжо.

Илыш корныжо[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Сергей Григорьевич Чавайн (чын фамилийже Григорьев) 1888 ий 6 Шыжаште (юлиан кечышот почеш 24 Идымыште) шочын. Шочмо верже — Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Себе-Усад волость, Изи Корамас (кызыт Изи Корамас) ял.

1904 ийыште, Унчо кок классан школым тунемын пытарымеке, С. Чавайн Озаҥ оласе туныктышо-влакым ямдылыше семинарийыш пура. Тушто руш классик-влакын творчествышт дене лишкырак палыме лиеш, руш поэт-влакын возымыштым марлаш кусараш тӱҥалеш. Варажым шке гычат возаш кумылаҥеш. 1905 — "Ото" почеламутым воза. Ото - тиде икымше возымо марий почеламут. Тудым варажым шуко йылмышке кусарыме.

Семинарийым пытарымеке, 1908-1915 ийлаште Чавайн Сотнур волостьыш пурышо Пӧтъял, Руш-Шайра ялласе школлаште да Сотнур кок классан школышто туныктен. Марий мланде деч ӧрдыжыштат туныктымо пашаште тырша, яра жапшым творчествылан ойыра. 1917 ий марте тудо 30 утла почеламутым, "Вувер" поэме-йомакым серен.

1915 — Чавайн Казахстаныш илаш кусна, Аральск кӱртньыгорно школышто туныкта. 1919 — Чавайн шочмо кундемышкыже пӧртылеш, "Йошкар кече" газетыште пашам ышта.

1920 ийлаште тудо журналист, редактор семын шуко пашам ышта. 30-шо ийлаште шуко ойлымашым, поэмым, пьесым воза. Нунын коклаште «Йыланда», «Мӱкш отар» (1928), «Акпатыр», «Элнет» произведенийже-влак кызытат кумдан чапланат. Шуко возымыжым вес йылмышке кусарыме.

1934 ийыште СССР сылнымутчо ушемын йыжъеҥже лиеш, вес ийын «Акпатыр» пьесым сера. 1935-1937 "Элнет" романым воза, 1-ше ужашыже 1936 савыкталт лектеш.

С. Г. Чавайн йоча-влакланат ятыр возен. Нунын коклаште почеламут, ойлымаш, мыскара орлаҥге улыт. Марий книга савыктыш шуко гана посна сборник дене савыктен луктын. Одарланен кушшо пушеҥге гай мутсаска корныжо 1937 ийыште лугыч лийын. 1937 ийын 11 Кылмыште Чавайным репрессий почеш лӱен пуштыныт.

Кузе Чавайнын алмашлӱмжӧ лектын[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Сергей Григорьевич теве кузе воза:

«

1905 ийыште революций лие. Марий интеллигенцийын кумылжым тарватыш. Шукынжо марий улмышт дечын лӱдын, вожылын коштыныт гын, тунам марий газет, кнага, литератур нерген мутланаш тӱҥалыныт. Тиде ийынак Теле тылзыште Озаҥысе туныктышо семинарийын канцелярийыштыже ятыр ен погынен. Сылнымутан литератур нерген мут лекме годым Владимир Алексеевич Мухин каласыш: «Мемнан коклаште почеламут возышо уло. Тек возышо шке почеламутшым лудеш». Тунам зал мучко «Ото» почеламут йоҥгыш. Колыштшо-влак ик жап нимом пелештыде шинчышт, вара мокташ тӱҥальыч. Кид гыч кидышке почеламут кайыш. Тылеч вара мыйын марий почеламутчо лӱмем лекте

»

Сылнымут аклымаш[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Сергей Чавайн сылнымут произведенийлаштыже калык ойпогым кучылтын. Тудо шкеже теве кузе воза:

«

Кастене кӱнчылам шӱдыраш але тӱрым тӱрлаш мемнан деке ӱдыр-влак толыт ыле. Кидпашам ыштат, мурат, туштым туштат, йомакым колтат. Моло ӱдыр коклаште Плагий лӱман ик ӱдыр йомак колташ путырак мастар ыле… Мый Плагийын йомакшым пеш йӧратен колыштынам, южгунам пелйӱд марте мален омыл. Тыгеракын калыкын мутшо сылне литературым йӧраташ туныктен.

»

«Элнет» романым тӱшкан лудмаш[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Чавайнын шочмо кечыжлан 6-7 Шыжаште 2016 ийыште Марий Эл Радиошто "Чавайным тӱшкан лудына" проект эртен. Вияш эфирыште кок кече Шкетан театрын, Курчак театрын артистше-влак, "Ямде лий", "Кугарня", Марий Эл газетлан журналистше-влак, Морко книгагудын, Янтемир лӱмеш Моркысо тоштерын пашаеҥже-влак, тыглай кумылан-влак, Марий Эл Радион вӱдышыжӧ-влак кок кече "Элнет" романым лудыныт. Проектлан негызым Сергей Карпов пыштен да тичмашын тудым наҥгаен.

Негыз[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

  1. С. Г. Чавайн. Туныктышылан полшык. Й.-О. 1994.