Сергеев, Олег Арсентьевич

Википедий — эрыкан энциклопедий гыч материал
Сергеев Олег Арсентьевич, марий лингвист, В.М. Васильев лӱмеш МарНИИЯЛИ-н пашаеҥже
Сергеев Олег Арсентьевич, марий лингвист, В.М. Васильев лӱмеш МарНИИЯЛИ-н пашаеҥже

Олег Арсентьевич Сергеев (1961 идым 9, Морко кундем Эҥерӱмбал Шале) — марий йылмызе, филологий шанче кандидат (1990), доцент (1995), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (2005).

Илыш корно[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Олег Арсентьевич 9 сентябрь 1961 ийыште Марий АССР Морко кундем Эҥерӱмбал Шале ялыште шочын. 7 ияш годым Кугорнымбал тÿҥалтыш школышко шинчымашым погаш каен. 4–10 класслам Азъял кыдалаш школышто тунемын. Вара шинчымаш корно Марий кугыжаныш университетысе историй да филологий факультетын марий да руш пöлкашкыже конден. Тушто тудо 1978 ий гыч 1983 ий марте тунемеш. Студент жап моткоч писын эртен.

1983–1986 ийлаште Морко район Азъял кыдалаш школышто марий йылме да литератур туныктышылан пашам ыштен. Шанче тÿняш логалмым Олег Арсентьевич пÿрымаш дене кылда. 2-шо курсышто тунеммыж годым, курс пашам вуйлатыше, профессор Ю. В. Андуганов студент-влакын Тартушто эртаралтше шанче конференцийышкышт колтен. Тушто самырык рвезе кумдан палыме финн-угровед, академик Пауль Аристэ дене палыме лийын. Академик марий студентын талантшым, шымлымаште мастарлыкшым шижын да рвезылан умбакыжат шочмо йылмым йöраташ, тудым шымлаш тыланен. Шке полышыжымат пуаш сöрен, шанче пашан вуйлатышыже лияш кöнен. Тидын деч вара икмыняр ий эртен. Кум ий туныктышо сомылым шуктымеке, 1986 ийыште Олег Арсентьевич Тарту университетысе аспирантурыш тунемаш пурен. Шанче вуйлатышыже П. Аристэ лийын. Тудын моштен вуйлатымыж почеш «XVIII–XIX курымласе кид дене возымо марий мутер-влак» тема почеш кандидатлык диссертацийым возен да арален.

Молан лач тиде темым ойырен йылмызе тыге умылтара: «Кеч-кунамат тошто эн шерге. Савыкталтдыме, возен кодымо оҥай материал калыклан палыде кийышаш огыл. Тудым кычалаш кужу жап, чытыш кÿлыт. Тÿрлö ола мучко кудалышташ, архивлаште пургедаш, прак гыч тудым кычал лукташ – кугу куан. Шке ужын, тушто шке лийын гына тидым, очыни, умылет. Материал кöргыштö 200 ий ожнысо марий мутвундо могай лиймым калыклан палаш моткоч кугу пиал». Шымлызым лач ты корныш шогалтымаште П. Аристэн надырже кугу. Тудым шарналтен, Олег Арсентьевич тыге манеш: «Пагалыме профессорем П. Аристэлан кöра мый тыште шинчем. Тудо ачам гай, кочам гай ыле».

1989 ийыште МарГУ-со историй да филологий факультетыш пашам ышташ толеш. Тушто тудлан, тыглай ассистент гыч тÿҥалын, финн-угор йылме-влак кафедрым вуйлатыше, деканын алмаштышыже сомылым шукташ логалеш. Кÿшыл школышто туныктымо дене пырля шымлымаш пашамат умбакыже шуя. Вет кеч-могай туныктышо шымлызе лийшаш. Тидын годым тудо наукым веле огыл, туныктымо методикымат, студентлан теорий да практикымат намиен шуктышаш. Икманаш, туныктымо ден шымлыме паша эре пырля ошкылшаш улыт.

Шанче паша[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

1981 ий гыч тачысе кече марте лексикографийым, лексикологийым, марий возыктышын историйжым, мут ышталтмашым, марий йылмын стилистикыжым шымлен. 170 утла пашаже савыкталтын. Тушеч 10 книга ты тÿням ужын. Тылеч посна шымлызе 120 утла тÿрлö конференцийыште, симпозиумышто, ныл финн-угор тÿнямбал конгрессыште вийжым, уш-акылжым терген. Изи але кугу ма, вичкыж але кÿжгö ма, кажне пашаже чон гыч лекше, шке шочшо гай йöратыме, вучымо. Кажныже шуко вийым, чытышым, жапым йодын. Тидым чыла еш кумыл, ешыште икте-весым умылымаш, келшымаш пуэн шогат. Тыгак шочмо йылмын вийжат, тораште илен коштмат, П. Аристэн примержат шымлыме курыкыш кыртмен кÿзаш йодыныт.

Тыгак тудо университетын студентше-влаклан программа ден методика пашам возен. 1996–1998 ийлаште Марий кугыжаныш университетын историй да филологий пöлкаште деканын заместительже тунемме паша дене лиеш. А 1999–2003 ийлаште деканын заместительже воспитательный паша дене лиеш.

«Йылмызе лияш нимо деч чот шочмо йылмым йöратыман, тудын вийжым, ямжым шижын моштыман. Калыклан йылме дене кутырен моштымаш пеш шагал. Эн тÿнжо айдемын чоныштыжо чын мутланымаш, чын возымаш, шочмо йылме верч йÿлымаш лийшаш улыт. Марий мут – шöртньö гай. Сандене ынже шапалге, ынже вульо манын, тиде шöртньым аралаш кÿлеш. Тунам веле йылмына вийым налеш, мотор пеледыш гай пеледалтеш», – тыге чын, яндар марий йылме верч Олег Арсентьевич коляна. Самырык-влаклан тудым тунемаш да тунемаш тылана.

9 сентябрьыште, 50 ияш лÿмгечыжым марий шанче тÿняште палыме шымлызе, филологий наука кандидат, доцент Олег Арсентьевич Сергеев палемден. Марий йылмым виянден колтымаште, тошто марий возыктышым калык ончыко лукмаште тудын суапше моткоч кугу. Олег Арсентьевич тале шымлызе веле огыл, тыгак уста туныктышо да марий шÿлышан, калык верч шогышо айдеме.

Кызыт Олег Арсентьевич МарНИИЯЛИ-ште пашам ышта. 2013 ий гыч институтын йылме пӧлкажым вуйлата. XIX–XX курымла тÿҥалтыште лекше кусарыме паша-влакым йылмыштым шымла. Чÿчкыдын у книга дене куандара: ÿмаште «Марий йылме. Стилистика» книгаже лекте, тений «Марла- рушла биологий термин» мутерже ош тÿням ужо.

Тÿҥ пашаже-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

  • Марий йылме. Мут ышталтмаш. 1995 ий
  • Истоки марийской письменности. 2002 ий
  • Тошто марий мутер-влак. 2000 ий
  • Из истории отечественной лексикографии. «Словарь черемисского языка с российским переводом».
  • Марий йылме. Стилистика.

Литератур[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

  1. Сергеев О.А. «Рукописный словарь марийского языка Земляницкого» // Советское финно-угроведенеие. 1988. Т. XXIV. №4 С. 292–295.
  2. «Ончыко» журнал, № 8 2011 ий С.128–139.
  3. Сергеев О.А. «Марий йылме. Стилистика». I ужаш. - Йошкар-Ола: Марий кугыжаныш университет, 2010. - 208 с.
  4. Сергеев О.А. «О рукописных словарях марийского языка Александра Смирнова // Труды по финно-угроведению. XVI. Тарту. 1990. С. 122–132.
  5. Андреев И. «Йылме поянлыкым кучылт моштыман» («Коммунизм верч» газетын йылмыже нерген) // Марий коммуна. 1958. 22 февраль, № 38.
  6. Пехметова, Светлана, «Чон йодмо да уш-акыл мастарлык паша» // Марий Эл, 16 март, 2013, с. 10

Кылвер-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]