Паҥшемер

Википедий — эрыкан энциклопедий гыч материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ял
Паҥшемер
суасла Актаҗик рушла Актазики
Эл Россий
Регион Суас Эл
Муниципал кундем Камша кундем
Ял шотан илем Манашъял
Координат-влак Координат-влак: 56°01′38″ с. ш. 52°18′52″ в. д. / 56.027222° с. ш. 52.314444° в. д. (G)56°01′38″ с. ш. 52°18′52″ в. д. / 56.027222° с. ш. 52.314444° в. д. (G) (Я)
Негызлыме XVII курым
Калыкчот 164 еҥ (2009)
Калык-влак марий
Инаныше-влак Чимарий
Шагат ӱштӧ UTC+4
Телефон код +7 85549
Почто индекс 423644
Автомобиль код 16, 116, 216
Код ОКАТО 92 239 840 002
Паҥшемер (Россий)
Red pog.png
Паҥшемер
Red pog.png
Моско
Паҥшемер Россий картыште
Паҥшемер (Суас Эл)
Red pog.png
Паҥшемер
Red pog.png
Озаҥ
Паҥшемер Суас Эл картыште

Паҥшеме́р[1] але Памшеме́р[1] але Памаш Эҥер (суасла Актаҗик, рушла Актазики) — Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше марий ял, Манашъял ял шотан илемыш пура. XVII курымыште негызым пыштыме. Марий лӱм Паҥшемер але Памшемер кок марий мут гыч лектын Памаш Эҥер. Ялын руш лӱмжылан Актазики марий пӧръеҥ лӱмым Актазик негызыш пыштыме[1].

Ял кутыртыш[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште илыше марий-влак олык марий да эрвел марий-влак коклаште улыт. Саламлымаш олык марий дечат да эрвел марий дечат ойртемалтеш. Вашлиялтме годым тыге пелештат:

— Сай! (Сай гына!)
— Пеш сай!

Тугат мутвундышто южо ойыртемалтыш уло. Мутлан, заман - писын, вашкен. Але эше суас-влакым сӱас маныт. Ялыште кызыт олмеш казыр маныт.

Файл:Паҥшемерысе памаш.jpg
Ялысе эн пагалыме памаш, тиде вӱдым ялысе калык кочкышым шолташ да йӱаш налеш

Географий да пӱртӱс[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште Вожай эҥер йога, телым ок кылме. Эҥерыште ялысе пӱя уло, тыдым 90 ийлаште ыштеныт. Ялым эҥер кок ужашыш шеледеш: пурла серже лапка, шола серыште - изи курык. Ял воктен мланде гыч иктаж-мыняр памаш лектеш. Нуно чыла еҥерыш волат, садлан ялым тыге лӱмденыт. Кӱшыл ялыште Ош Поро Кугу Юмолан кумалаш кӱсото уло.

Асфальт корно вес велне пел километр гыч ялысе шӱгарла верланен да эше пел километр гыч ялысе чодыра. Чодыра кӧргысо олыкышто Пеледыш пайрем эртаралтеш. Тиде чодыраште иктаж-мыняр тошто кӱнчем верланен, ончыч тушто рудам луктедылыт, кызыт нуным кудалтыме.

Файл:Паҥшемер ял 2011 шорыкйол.JPG
2011 ийын шорыкйол тылзе. Шуко лум волен.Тӱҥ уремым эрыктыме.
Файл:Паҥшемер корно пале.jpg
Ялыш толмо годым корно пале.

Инфраструктур[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште клуб, тӱҥалтыш школ да эмлыме пункт уло. Асфальт корно да пӱя воктен сӧсна ферме уло. Тугат ялыште электричестве, газ да телефон уло. Ял марте асфальт корно кая. Ялыште Вожай эҥер гоч кӱртньӧ-бетон кӱвар шога. Ялыште асфальт уке, тӱҥ уремлаште корно кӱ гычын ыштыме, кӱшкӧ курыкыш кӱзаш кок ку корно, изи уремлаште мланде корно веле. Кӱшнӧ корнышто ик кугу корем уло, но тудым машина дене эрташ лиеш.

Караш кыл гычын Билайн чыла вере сайын ышта, кӱшнӧ Мегафоным кучаш лиеш. Караш вышке Камиял ялыште шога, тиде вышкым 2000 ийлаште чоҥеныт.

Камша ола гычын ял марте автобус кажне кечын 4 гана коштеш. Ял марте 30 минут наре кая. Кызыт автобус йырын коштеш: Камша (рушла Менделеевск) — Камиял[1] (рушла Камаево) — Паҥшемер — Манашъял (рушла Монашево) — Элнет(рушла Ильнеть) — Йыгра (рушла Карманково) — Камша, южгунам мӧҥгешла. Асфальт корнышто ял воктен леведышан остановко уло.

Автобус коштмо радам
Камша ола гыч лекме жап
6:20
10:00
13:50
15:40

Камша марте торалык - 15 км., Элнет марте - 5 км., Варале марте - 6 км. Элнетыш асфальт корно дене шуаш лиеш, Варалейышке мланде корно дене веле.

Калыкчот[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште чылан марий улыт.

Калыкчот, еҥ
1859 1887 1911 1920 1926 1938 1949 1958 1970 1979 1989 2002 2009
245 372 455 385 381 363 279 301 360 265 171 185 164

Игече[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Кечывал кокла температур
Шрк Пгж Ӱрн Вшр Ага Пдш Срм Срл Идм Шыж Клм Тел Ий
-11.2 °C -11.1 °C -5.8 °C 4.3 °C 13.3 °C 18.6 °C 20.4 °C 17.6 °C 12 °C 4.2 °C -5.1 °C -10.5 °C 3.9 °C

Климат континентальне улеш. Кӧппен-Гейгер климат классификаций почеш климатын кодшо: Dfb[2]. Ий кокла температур: 3.9 °C.[3]

Уремла[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште иктаж-мыняр урем уло, нунын чылашт марий лӱм уло:

  • Корем урем - кӱшыл уремвож гычын тӱҥалын Пӱя велке, тиде уремыште кугу корем уло.
  • Камиял урем але Камиял мучаш кӱшыл уремвож гычын тӱҥалын Камиял велке.
  • Йомъя урем - кӱшыл уремвож гычын тӱҥалын Йомъя ял велке.
  • Колди́ урем - остановка гыч тӱҥалын ялысе кӱвар марте.
  • Ва́гыш урем - вакш лӱмеш урем. Ончыч, пӱя олмеш ялыште вакш шоген.
  • Завод урем - ферма велке.

Рушла кок официал урем веле уло:

  • Правовозжайская
  • Левовозжайская

Тӱвыра[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште ансамбль "Памаш" ышта, клубышто чӱчкыдын концерт-влакым шындат.

Шарныктыш[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Школ ден эмлыме пункт воктен ялысе шарныктыш верланен. Паҥшемер ял гыч лекше Кугу Авамланде Сарыште колышо-влак лӱмеш. Шарныктышыште рушла тыге возымо: "Павшим односельчанам в годы войны". Тудым 1994 ийыште шындыме. Кугу Авамланде Сарыште 75 ялысе еҥ кредалын:

  1. Афтреев Ивай Изер
  2. Алексеев И.
  3. Бикмурзин Александр Бикмурзинович (1911 ийыште шочын), йошкарармеец, уверде йомын
  4. Бикмурзин С.
  5. Васильев М.
  6. Васильев В.
  7. Васильев А.
  8. Васильев М.
  9. Васильев Е.
  10. Григорьев А.
  11. Григорьев И.Г.
  12. Григорьев В.
  13. Григорьев В.
  14. Григорьев А.
  15. Добролюбов М.
  16. Дмитриев М.
  17. Захаров И.
  18. Ибатов М.
  19. Ибатов И.
  20. Иванов М.
  21. Изергин Ибрай Изергинович, йошкарармеец, уверде йомшо
  22. Иванов Д.
  23. Иванов А.
  24. Иванов Е.
  25. Иванов Арк.
  26. Илаев С.
  27. Елизаров С.
  28. Ибраев С.
  29. Ефремов Иван Ефремович (1914 ийыште шочын), йошкарармеец, уверде йомшо
  30. Ефремов Емельян Ефремович, йошкарармеец, уверде йомшо
  31. Егоров А.
  32. Егоров Н.
  33. Егоров И.
  34. Егоров Л.
  35. Ефимов Е.Е.
  36. Кашатов И.
  37. Козлов М.А.
  38. Козлов С.А.
  39. Кондратьев А.
  40. Кузнецов В.
  41. Кириллов П.
  42. Леонтьев Г.
  43. Луппов А.
  44. Луппов А.
  45. Луппов Д.
  46. Луппов И.
  47. Луппов И.
  48. Маркелов Степан Маркелович, йошкарармеец, уверде йомшо
  49. Минеев М.
  50. Московских А.
  51. Московских К.
  52. Никитин М.
  53. Иванов М.
  54. Устинов А.
  55. Орлов Н.
  56. Павлов Е.
  57. Пашаев П.
  58. Петров И.П.
  59. Петров С.П.
  60. Пупышев И.
  61. Пупышев П.
  62. Сазонов Петр Федорович (1904 ийыште шочын), йошкарармеец, уверде йомшо
  63. Соловьев И.
  64. Соловьев В.
  65. Суров Н.
  66. Трофимов Н.
  67. Трофимов Ф.
  68. Тимеряев В.
  69. Тимеряев И.
  70. Тимеряев С.
  71. Тимеряев Ш.
  72. Федотов А.
  73. Шангареев И.
  74. Шангареев Ш.
  75. Яковлев Егор Яковлевич, йошкарармеец, уверде йомшо

Важ-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Словарь марийских топонимов низовья Камы и Вятки. Вершинин В.И. Йошкар-Ола, 2005
  2. World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna
  3. NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International

Кылвер-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]