Арбан Микал Миклай

Арбан Микал Миклай (рушла Николай Михайлович Арбан) (30 Кылме 1912 — 2 Ага 1995) — марий уста драматург, семлызе, сӱретче да балейтместер.

Арбан Микал Миклай, ончычсо тукымлӱмжо Деревяшкин, 1912 ий 30 Кылме тылзыште Маскасола кундем Арбан ялыште кресаньык ешеш шочын. Тунам илыш йӧсӧ лийын гынат, самырык рвезе шонен пыштымыжым мучаш марте шукташ тыршен, эше тӱҥалтыш школышто тунеммыж годымак шке мастарлыкшым ончыктен: моторын сӱретлен, пырдыж газетым луктеден, скрипке денат шокташ тӧчен. Тӱҥалтыш школым тунем пытармеке, Арбан Йошкар-Оласе шымияш школышто тунемаш тӱҥалеш, тыге сымыктыш деке утларак лишемаш у йӧн лектеш. Школышто тунеммыж годым театрыш корным такырта. Шымияш школым тунем лекмек, Арбан Миклай театыр пеленсе декоративне устапӧртыш сӱретчелан пашам ышташ пура: афишым возкала, спектакльлан декорацийым ямдылкала. Полмезе рвезын пашаче улмыжым шижын, Марий сем-театыр техникумыш пураш манын, тудлан курсыш тунемаш каяш темлат.

1929 ийын театыр студийыш у тӱшкам погат. Арбанат тушко йодмашым воза. Театырыште пашам ыштыме годым массовкышто модмыжым шотыш налын, тунемаш экзамен деч посна пуртат. Тиде студийыште Арбан ик ийым веле тунемеш, тудлан Москош театральный сӱретчелан тунемаш каяш путьовкым кучыктат. А Москоште марий рвезым вес увер вучен: Пӱтынь Ушем сӱретче училищын декоративне пӧлкам Ленинградыш кусареныт. Садлан Миклайлан корным умбаке шуяш верештын. Туге гынат черланымылан кӧра эмлызе «Ленинградыште илаш ом темле» манме справкым кучыкта.

Арбан Миклайлан Йолшкар-Олаш пӧртылаш логалын. Тиде ийынак сем-студийыш экзаменым кучымек, Арбан Миклай скрипке пӧлкаште тунемаш тӱҥалеш.

Арбан Миклай сем-театыр училищым 1934 ийыште тунем пытара. Лач тиде жапыште тудо сылнымут дек шӱмаҥын, шкежат возкален ончен. Николай Арбан сылнымут пашан ик эн неле ужашыштыже – драмыште - шке вийжым тергаш тӱҥалеш, лач тыште моштымашыжым тапта, усталыкшым ончыкта.

Николай Арбан Горьковский куснымо опер театырын артистше семын пашам ышта, 1935-1937 ийлаште Йошкар Армий радамыште служитла. Йошкар-Олаш пӧртылмеке, Маргосфилармонийыште да Марий театырын оркестрыштыже шокта, тыгодымак мурым возкала, тӱрлӧ койдарчыкым шында. Вес ганаже нунышт Арбанын комедийлаштыже шке верыштым муыт. 1941-1942 ийлаште Микал Миклай сар оркестыр дене пырля кужу фроновой корным эртен, тидыже илышым ужмаште, шере-кочыжым палымаште поснак палдырнен. 1944 ийыште Миклай «Янлык Пасет» драмым воза, тудым Марий театр шошым модын ончыкта. Спектакльым калык пеш шокшын вашлиеш. Серызын икымше драмыжым виктер кӱкшын акла да тудлан Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже лӱмым пуа.

Кумдан палыме «Кеҥеж йӱд» комедийым 1946 ийыште возен шукта. Тудо сар деч варасе тыныс илышым ончыктышо сылнымутын икымше саскаже лийын. Арбан Миклай шке пьесылаж дене йоршеш у – лирический сем комедий – жанрым почын.

Марий сылнымутын вияҥ толмаштыже изи огыл надырым шотыш налын, 1954 ийыште Арбан Микал Миклайым ССРУ серызе ушемыш пуртат.

1994 ий гыч Марий Элын Калык серызе.