Влад Николаев

- Кызыт эстрадыш корно кужу огыл. «Марий Эл радио» гоч мурет икмыняр гана йоҥгалтше, да калык тыйым вигак пален налеш. Ондак тидлан шукырак жап кӱлын. А тыйын муро аланыш корнет кужу лийын мо?

- Мемнан жап дене таҥастарымаште, кызыт, чынжымак, куштылгырак. Тидлан «Марий Эл радио» кугун полша. Адакшым кызыт дискым шуко лукташ лиеш. Тыге мурызо-влакынат лӱмышт калык коклаш вашке шарла. А ондакырак кассетымат возаш нелырак ыле. Тунам калык тыйым утларакшым концертла гоч веле пален. Шуко тыршаш, выступатлаш кӱлын. Ик ийыште палыме еҥыш савырнаш неле ыле.

Мыйын шонымаште, кажне мурызо профессионал лийшаш. Уке гын, тидлан тунемаш тыршыман. Тиде таче пешыжак ок шижалт. Адакшым эстрадыштына марий шӱлышым арален кодаш кӱлеш. Тидым ме шкенан профессионал композитор-влакын мурышт дене веле ыштен кертына.

Эстрада корнышто 12 ий улам. Изинек муренам такше. А мурызо лиям, тидлан тунем лектам манын, нигунам шонен омыл. Мыйым пӱрымаш шкежак кӱлеш корно дене наҥгая. Кӧргӧ шижмаш пеш полша. Шижам, мутлан мурымо сомыл сайын лектеш. Выступатлымем калыклан келша. Молан тугеже тидым ышташ огыл?

Мый илышыштем кӧ-гына лийын омыл. Культурышко гын вучыде логалынам. Армий деч вара икмыняр ий контракт почеш служитлымеке, ялыш пӧртыльым. Вара авам деке Калтасаш мийышым. Тунам лачак пашам ышташ нигушто ыле. «Тый гитарым шоктен моштет. Культурыш каен ончо, тушто чылам налыт», - манеш авам. Кайышым РДК-ш. Директор деке пурышым. «Кушто пашам ыштенат?» - йодеш тудо. «Военныйлан», - манам. «Тугеже командоватлен моштет. Худрук лият», - мане. Пашалан пижым веле. Вигак командым погышым, концертым шкеак вӱдаш тӱҥальым. Вара тыгак, шижде, Йошкар-Олаш толын лектым, журналист Алеко Юзыкайн мыйым композитор Валерий Кульшетов дене палымым ыштыш. Юзыкайнлан кызытат кугу таум ойлем, кийыме мландыже пушкыдо лийже. Вара тӱвыра ден сымыктыш колледжын эстрада пӧлкажым тунем пытарышым. Тунемме жапыштак Марий кугыжаныш филармонийыште, «Марий» студийыште, ышташ тӱҥальым.

- Сольный концертым ямдылаш тыйын мыняр жап кая: тылзе, арня, идалык?

- Тылзе да арня нерген ойлыман огыл. Мый тиде концертемлан августыштак ямдылалташ тӱҥалынам. Тудо кок ужаш гыч шога. Икымшыштыже семӱзгар ансамбль почеш мураш тӱҥалам. Вес ужашыштыже - фонограмма почеш.

Концертыште шкетын гына ом выступатле. Лийыт йолташем-влак. Тиде – землячкем-шамыч Светлана Дмитриева ден Татьяна Умурбаева. Нунын дене пырля 1997-2000 ийлаште «Марий» студийыште муренна. Тыгак шкежат самодеятельный композитор семын икмыняр мурым возенам. Нуным Эльвира Попова, Татарстан могыр гыч Катрин, Советский районысо Ушнур школын кок тунемшыже (тушто мый ик жап йоча-шамычлан вокалым туныктенам) йоҥгалтарат. Тыгак ты школ гыч брек-дансым куштышо йоча-шамыч толыт. Мый калыкым ала-могай кугу шоу, тул эффект дене ӧрыктараш ом шоно, а лач мурымо мастарлыкем дене.

Тиде – мыйын визымше сольный концертем. Кажныжлан шуко вийым пышташ кӱлын.

- Южылан мурызо лиймаш – тиде уло илыш, южылан – калык коклаште палыме еҥыш савырнымаш. А тылат мо?

- Муро аланыште икымше ошкылым ышташ тӱҥалме годым тидым илышемын рӱдыжӧ семынак онченам. А кызыт умылем: муро дене гына илаш, ешым пукшаш огеш лий. Тыге таче кӱчызыш савырнаш лиеш. Чын, тудо кумылым кӱшкӧ нӧлтен шога, илаш вийым пуа, но финанс поянлыкым огыл.

Теве мыят мурымо дене гына ом серлаге. Южгунам иканаште кок вере тыршаш логалын. Кызыт адак пашам кычалам. Пӧръеҥ мӧҥгӧ оксам кондышаш, ешым пукшышаш. Молан тугеже тудлан илаш?

- Концертет «Шочмо ялем» маналтеш. Молан тыге лӱмденат?

- Шочмо ял кеч-могай айдемылан эн шерге. Пӱрымаш тыйым вес вере наҥгаен гынат, садак тудо - кажне еҥын чоныштыжо, омыштыжо. Тиде тема мыйын семынак чылалан лишыл. Концертышкем йолташем, палымем, мыйын творчествем йӧратыше-влак толыт.

- А кушто тыйын шочмо ялет?

- Шочынам Пошкырт кундем Мишкан районысо Озерка ялеш. Тыштак йоча жапем эртен. Мыйын кок ешем уло, манаш лиеш. Авам ден ачам изи улмем годымак ойырленыт. Авам пиалжым Калтаса велне муын. Кум ияш гыч мыйым изавам ончен куштен. Тудо мыйым шочмо эргыж семын ужын. Тидлан кугу таум ойлем. Изавам ош тӱня дене чеверласен.

А Озеркаште кызыт кок тукым шольым, акам-влак илат.

- «Ача-авам ида мондал» мурым мурет. А шкеже тидын шотышто кузерак шонет?

- Юмылан тау, мыйын шочмо ачам ден авам таза-эсен улыт. Вет тиде нимо деч шерге. Авам Калтаса велнак ила. Озеркаште пӧртна йӱлен кайымеке, ачамым шке декем Марий Элыш кондышым. Мый таче ласка улам, молан манаш гын, ачам ден авамын тиде тӱняште улмыштым палем, шижам.

Кызыт ятырын ача-авашт деке пеш шуэн мият, вет илыш нунын деч пашам ышташ йодеш. Уке гын, оксат ок лий. Тыге ава-ача шукыж годым шеҥгек шӱкалалтыт. Но тыге лийшаш огыл.

- Чонетлан неле але чот нойымо годым мом ыштет? Пӧръеҥ-влак арака чаркаш пурен каят.

- Нимом шылташ, мыйынат южгунам тыгак лийын кая. Утларакшым калык деке выступатлаш лекме деч вара ноет, тургыжланет. Тый донор семын ончаш толшылан шке чон шокшетым пӧлеклет – вес семын ок лий. Мый утларакшым мӧҥгыштӧ канем. Ик-кок кечылан телефонемым йӧртем, малем, кином ончем. Тыге канем. Южгунам лийын кая: нигӧм ужмо ок шу. Мутат уке, арака полшымо дене каныман огыл. Тидын ваштареш улам. Южгунам пӱртӱсыш лектам.

- Лариса пелашет дене шым ияш Илея ӱдырым куштеда. Тудынат мураш кумылжо уло мо?

- Кызытеш уке. «Ачай, мыйынат мурымем шуэш» манеш гын, тудым концертышкем луктам ыле. Чонжылан мо келша, тек тудым ышта. Виешак иктаж-мом тушкаш ок кӱл. Ӱдырем моткоч моторын марла ойла. Мӧҥгыштӧ туддене шочмо йылме дене мутланем. Ватемланат тыге ойленам: мӧҥгыштӧ ме кумытын лач марла гына ойлышаш улына. А омсам лекмеке, Илея моло икшыве дене рушла кутыра. Тыге кок йылмыланат тунем шуын.

- У ийым кушто вашлият?

- Чынжым ойлаш гын, мый пайрем-влакым пешыжак ом йӧрате. Ондак, самырык-влак пырля погынен, пеш веселитлен киена ыле. А тений ом пале кушто вашлияш. Олаште ала-молан ынем код. Ялыш, пӱртӱсыш кайыме шуэш.

Теве тыгерак ила кызыт Владислав Николаев. Айста рӱжге тудын концертышкыже толына да шкаланна У ий пӧлекым ыштена.