Пайдаланыше:Andrey Koshaev

Калыкмут (руш. пословица) - калыкын эртыме илыш-корныжым, ыштыш-кучышыжым, илыш-йÿлажым да тÿрлö шонымашыжым рашемдаш полшышо, шукыж годым туныктен ойлышо, еҥын койыш-шоктышыжым почын пуышо кӱчык да сылне ой, калык ойпого аршашын ик сылне ужашыже.

Историй

Марий калык ойпогышто 20 курымын 20-шо ийлаж марте калыкмутын ойырен каласыме терминже лийын огыл.

Литературышто,газет ден журналлаште тӱрлӧ мут полшымо дене палемдалтын, мутлан манеш мут дене: калык манмыла, манеш мут, марийын манмыже, маныт, тоштыеҥ манмыла.

Вес могырым, мут манме шомак дене кылдалтын: илыш мут, мут савыртыш, тоштыеҥ мут, ушан мут.

1920 ийла мучаште марий йылмын ик уста шымлызыже - Г.Г. Кармазин - марий ойпогын тиде жанржым калыкмут манын лӱмден.

Моло жанр дене таҥастарымаште тудын ик тыгай ойыртемже уло - кутырымаште веле кучылтеш. Тудым йомак, мыскара але тушто семын иктат лӱмын ойлен ок шинчылт. Кӱлешлыкше мутланымаште да возымаште гына палдырна.

Тӱҥ шотышто калыкмутым ойым иктешлаш, келгемдаш, тудлан акым пуаш кучылталтеш.

Калыкмутын кучылталтмыже

Калыкмут калык илышын тӱрлӧ йыжыҥжым авалтен. Тушто шочмо элым (Шочмо мланде деч шерге нимат уке; Шочмо вер - ава, кеч-кӧланат шерге), тыгак ача-авам, коча-ковам йӧратымаш, нуным пагалымаш (Шочмо ача-ава деч поро иктат уке; Шоҥго тумын укшыжо пеҥгыде), шочмо йылме дене кыл (Шочмо йылме ава гай; Шочмо йылме - ава вӱр), айдеме ден айдеме, айдеме ден пӱртӱс кокласе койыш ойыртемым (Еҥын поро кумылжо кочшаш кинде дечат шерге; Еҥлан осалым шонет гын, тудо шканет пӧртылеш; Мланде - мемнан авана, вӱд мемнан ачана; Чодырашке уна семын пуро, оза семын лек) сӱретлен ончыктымаш рӱдӧ верым налын.

Икманаш, калыкмутышто марий калыкнан эртыме илыш корныжо, пӱртӱсым да илыш йыжыҥым умылен моштымыжо, тудын уста философ да туныктышо улмыжо тичмашын да раш почылтеш.

Литератур материал

Ибатов С.И. Марийские народные пословицы, поговорки и загадки / Марийское книжное изд-во; сост. С.И. Ибатов. - Йошкар-Ола, 1960. - 183 с.

Китиков А.Е. Калыкмут / Марий книга издательство, - Йошкар-Ола, 1981. - 120 с.

Китиков А.Е. Марий калыкмут мутер / Марий книга издательство, - Йошкар-Ола, 1991. - 336 с.

Михайлов В.Т. Марий калык ойпого:Туныктымо пособий / Марий кугыжаныш ун-т; В.Т. Михайлов. - Йошкар-Ола, 2011. - 312 с.