Калининград

Ола
Калининград
Тисте Ойып[d]
54°43′ с. ш. 20°30′ в. д.
Эл	Россий
Федераций субъектше	Калининград вел
Оласе йырвел	Калининград
Кӧргӧ шеледымаш	3 кундем: Ленинград, Моско, Рӱдӧ
Вуйлатыше	Александр Ярошук
Эртыш да географий
Негызлыме	1255 ий
Тошто лӱм-влак	1255 ий деч — Твангсте 1946 ий деч — Кёнигсберг
Кумдык	215,7 км²
Рӱдын кӱкшытшӧ	4,8 м
Шагат ӱштӧ	UTC+2:00[d]
Калыкчот
Калыкчот	431 500 еҥ (2010)
Калык-влак	руш
Цифр идентификатор-влак
Телефон код	+7 401 2
Почто индекс-влак	236ХХХ
Код ОКАТО	27401
klgd.ru
Калининград
Медиафайлы на Викискладе

Калининград (рушла Калининград, полякла Królewiec, литовла Karaliaučius) — ола Российыште, Калининград велын рӱдӧ олажлан шотлалтеш. Преголя эҥер вургымлаште верланен. Балтий теҥызышке 50 уштыш. 1946 ий марте Кёнигсберг лӱмжӧ лийын.

Эртымгорно

1255 ийыште Тевтон орден прусский мландым налын, олам чоҥен. Лӱмжым чех король Оттокар II лӱмеш пуэн.

1525 ийыште Пруссий герцогствын рӱдӧ олажо лийын. XVIII-XIX курымлаште Восточная Пруссийын рӱдӧ олажо лийын. Тушто философ Иммануил Кант илен.

1945 ийыште Второй мирово сар годым совет войска-влак налыныт. Потсдам конференций почеш Восточная Пруссий Россий ден Польша коклаште шелалтын.

1946 ийыште олам Калининград лӱмденыт. Немец калыкым луктыныт, верыште руш-влак илаш тӱҥалыныт.

1991 ийыште СССР пытен, Калининград вел Российын эксклавже лийын (вес эл-влак дене авалталтын).

2018 ийыште Чемпионат мира по футболу годым стадион «Калининград» чоҥалтын, матч-влак эртеныт.

Географий

Ола Преголя эҥер вургымлаште верланен. Калининград залив (Вислин залив) ушна. Теҥыз марте — 50 уштыш. Кумдыкшо — 215,7 км².

Климатше — теҥызысе гыч континенталь марте. Теле кечыта, кеҥеж лекте.

Верланме верже: 54°43′ с. ш., 20°30′ в. д.

Калыкчот

Олаште 500 утла тӱжем еҥ ила (2025 ий). Кокла гыч руш-влак шуко. Украин, белорус, литовец, поляк, немыч-влак улыт. Калининград — Российыште эн шуко кушшо ола-влак радамыште.

Экономике

• Судостроительный завод «Янтарь» — военный да гражданский корабль-влакым чоҥа.
• Калининград мор порт — теҥызыште йӱштӧ годым ок шуале.
• Янтар комбинат — тӱнямбал янтарьын 90% налыт.
• Кол промысел, логистика, туризм.

Калининград велыште Особая экономическая зона уло — бизнеслан налог-влак изи.

Транспорт

• Аэропорт Храброво — Москва, Санкт-Петербург, Европеш рейс-влак.
• Железный корно — кок вокзал: Кечывалвел (Южный) да Йӱдвел (Северный). Польша да Литва дене кыл.
• Автомобиль корно — Польш марте автобан уло.
• Оласе транспорт — автобус, трамвай, маршрут такси. 2024 ий гыч «Ласточка» поезд-влак Зеленоградск да Светлогорск марте каят.
• Паром — Балтийск гыч Усть-Луга марте.

Архитектур достопримечательностъ-влак

Немыч эртымгорно

• Кафедральный собор (XIV курым) — Иммануил Кант толын.
• Кирха Святого Семейства (орган зал).
• Королевский, Бранденбург, Фридланд ворота-влак.
• Башня Дона (Музей янтаря).
• Форт-влак (№5, №11 да молат).

Совет да кызытсе архитектур

• Дом Советов (чоҥалтын огыл).
• Рыбная деревня (Преголя серыште).
• Стадион «Калининград» (ЧМ-2018лан чоҥалтын).
• Музей Мирового океана (корабль-влак).
• Храм Христа Спасителя (православный собор).
• Зоопарк — Европышто эн тошто зоопарк-влак радамыште.

Культур да туныктыш

• Балтийский федеральный университет им. Иммануила Канта — велын эн кугу университетше.
• Музей-влак: Музей янтаря, Музей изобразительных искусств (Кёнигсберг бирже), Музей Мирового океана.
• Театр-влак: драматический, кукыл театр, молодежный.
• Филармоний (кирха Святого Семейства).

Палемдыме еҥ-влак

Философ-влак да шанчыеҥ-влак

• Иммануил Кант (философ)
• Давид Гильберт (математик)
• Густав Кирхгоф (физик)
• Кристиан Гольдбах (математик)

Серызе-влак да семлызе-влак

• Эрнст Теодор Амадей Гофман (серызе, семлызе)
• Агнес Мигель (серызе)

Космонавт-влак

• Алексей Леонов
• Виктор Пацаев
• Юрий Романенко
• Александр Викторенко

Кызытсе палемдыме еҥ-влак

• Людмила Путина (Калининградыште шочын)
• Олег Газманов (мурызо)
• Сергей Снегов (писатель-фантаст)

Кылвер-влак

• Калининград олан официал сайтше
• Русский Википедийыште