Кугу Йырсе

Википедий — эрыкан энциклопедий гыч материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ял
Кугу Йырсе
рушла Большая Ерыкса
Эл Россий
Регион Одо Эл
Кундем Грак
Ял илымвер Новогорский
Координат-влак Координат-влак: 56°01′27″ с. ш. 52°12′24″ в. д. / 56.024167° с. ш. 52.206667° в. д. (G)56°01′27″ с. ш. 52°12′24″ в. д. / 56.024167° с. ш. 52.206667° в. д. (G) (Я)
Негызлыме XVI курым
Икымше гана палемдыме 1859?
Калыкчот 155 еҥ (2015)
Калык-влак марий
Инаныше-влак чимарий, танле
Шагат ӱштӧ UTC+4
Телефон код +7 34163[1]
Почто индекс 427743[2]
Автомобиль код 18
Код ОКАТО 94 212 844 002[3]
Кугу Йырсе (Россий)
Red pog.png
Кугу Йырсе
Red pog.png
Моско
Кугу Йырсе (Одо Эл)
Red pog.png
Кугу Йырсе
Red pog.png
Ижевск
Кугу Йырсе (Грак кундем)
Red pog.png
Кугу Йырсе

Тиде мутын вес ыҥже-влак улыт. Йырсе ончал.

Кугу́ Йы́рсе (рушла Большая Ерыкса) — Российыште Одо Элын Грак кундемыштыже верланыше Новогорский ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 155 еҥ (2015 ий)[4].

Верланыме вер[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Грак сола деч 18 километр эрвелне лийын шога. Ижевск марте — 150 километр[5]. Воктенсе ялла: эрвелне — Элнет, касвелне — Крешын Туловай, йӱдвелне — Кокшан-завод.

Эртымгорно[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Яллан негызым XVI курымыште пыштыме. Негызым пыштыме нерген ик легенде уло. Тӱтан Йыван Озаҥым 1552 ийыште налын, руш кугыжанышыш деке ушен. Озаҥыште шуко марий калык илен, Тӱтан Йыван чылам танле тыныш савырнеже ыле, марий-влаклан пеш йӧсӧ илыш толын. Кум эн тале чимарий иза-шольо тидым чытен шыш керт, ешыштым погеныт да корныш тарваненыт. Кужун каеныт, да вара сай верым муыныт, тиде верыште кумда олыкла лийыныт, чодыра да еҥер. Тыште кум яллан негызым пыштеныт: Кугу Йырселан, Элнетлан да Вожайлан.

Географий да пӱртӱс[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ял воктен Йырсе эҥер йога. Тиде эҥергыште пӱям ыштыме. Ял воктенсе олыкыште йоча-влак футболла модыт. Тиде олык Йырсе йымал маналтеш. Тыште 2000 ийыште Пеледыш пайрем эртаралтын. Тиде олык вуйышто 2000 ийын Пеледыш тылзын 17 кечыныште чапкӱм шындыме. XVI-XVII курымлаште марий-влак Виче-Чолманысе кундемыш илаш курсеныт. Тиде куснымаш лӱмеш чапкӱ шындалтын. Тушто рушла тыге возымо: "Этот памятный камень установлен в честь 400 летия расселения марийцев в Вятско-Камском регионе в конце XVI начале XVII веков. 17 июня 2000 г." Йырсе йымал воктен пӱнчер верланен.

Пӱя гоч вес могырышто Изи Йырсе (рушла Малая Ерыкса але Верхний Выселок) ял верланен. Ял воктен, тумерыш кайме корнышто ял шӱгарла верланен. Пӱя гоч умбакырак ялысе тошто марий шӱгарла верланен.

Ял воктен кугу корем уло.Шна корем маналтеш. Тиде коремыште мӧрым погат. Кечывалвелне олык-влак верланеныт. Нуным Балабой маныт. Тушто эше ик изи корем уло. Тиде коремыште иктаж-мыняр памаш лектеш.

Файл:Kugu jirse.jpg
Кугу Йырсе ял карта. Спутник гыч ончымаште.

Инфраструктур[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште тӱҥалтыш школ, эмлыме пункт, йоча сад да ялысе клуб уло. Тошто клуб пу гычын ышталтын ыле, 2000 ийыште ялыште у кермыч клубым почмо. Тугат ялыште кок кевыт уло: ик кугыжаныш, весыже верысе амалкалчын.

Грак гыч Крешын Туловай[6] марте асфальт корно кая, Крешын Туловай гыч ял марте кӱ корно, тугат ялыште тӱҥ уремлаште кӱым пыштыме. Новогорскийыш Крешын Туловай гыч кайман. Элнет марте мланде корно кая.

Уремла[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Ялыште кум урем уло. Кажне уремын марий калык да официал руш лӱмжо уло:

  • Кучи урем да Курыквуй урем (рушла ул. Гагарина). Тиде кок уремым рушлаште ик уремыш ушнымо.
  • Шудолоҥго да Семелоҥго (рушла ул. Школьная). Тиде кок уремым рушлаште ик уремыш тугат ушнымо.
  • Изиурем (рушла Полевой переулок)

Калыкчот[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Калыкчот, еҥ Ий
255 2008
255 2003

Палыме еҥ-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

  • Миронов Илья Иванович — Кугу Авамланде Сарыште крыдалын. Москышто, Йошкар Площадиште, Сеҥымаш Парадыште лийын.
  • Сайпеев Геннадий Александрович (Шочын: 1929 Шыжа 27) — рушла: создатель технологии квантования гидродинамического потока гетерогенной смеси при диспергировании твёрдых частиц в жидкой среде. Главный конструктор и организатор научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ по проектированию, расчёту, испытаниям и внедрению автономных резонансных гидроударных систем и аппаратов роторных гидроударных Сайпеева.

Фотогалерей[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Кылвер-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

Важ-влак[тӧрлаташ | вики-текстым тӧрлаташ]

  1. Телефонные коды Удмуртской республики.
  2. Почтовые индексы России.
  3. Общероссийский классификатор административно-территориального деления объектов (ОКАТО).
  4. Муниципальное образование "Новогорское".
  5. Торалык Яндекс.Карте-влакын ӱзгарыштын полышышт дене висалтын.
  6. Словарь марийских топонимов низовья Камы и Вятки. Вершинин В.И. Йошкар-Ола, 2005.