Иванов, Кирилл Иванович

Википедий — эрыкан энциклопедий гыч материал
(Колтымо Йыван Кырла гыч)
Йыван Кырла
Yvan Kyrlya.jpg
Йыван Кырла 1930 ийыште
Шочмаш дене лӱм:

Кирилл Иванович Иванов

Тыршымаш алан:

актёр

Гражданство:

Россий

Йыван Кырлa (Кирилл Иванович Иванов) (1909 Ӱярня 163 Сӱрем 1943) — марий киноактёр да почеламутчо.

Илыш корно[тӧрлаташ]

  • 1909 ий 16 Ӱярня Шернур кундемыште Купсола ялыште шочын.
  • 1921 ийыште ачаже Иван Семёнович колен.
  • 1920-1923 ийла Марийсола школышто тунемын.
  • 1923-1926 ийла кокымшо ступенян Шернур школышто тунемын.
  • 1926 ий Йыван Кырлам Шернур канткомын комсомол путевкыж дене Озаҥ олашке, тусо университет пеленсе рабфакыш, марий пӧлкаш тунемаш колтеныт.
  • 1929 ий. Москосо кугыжаныш кинотехникумын актер пӧлкашкыже тунемаш пурен.
  • 1929-1930 ийла. Кырлан икымше почеламутшо-влак "Марий Ял" газетеш савыкталтыныт. Нунын коклаште "Корным почо госрабфак", "Шошо кече", "Ӱдырамашлан", "Первый март".
  • 1930 ий 1 Ӱярня Союзысо радио дене выступатлен. Марий автономий областьлан пӧлеклалтше "Икымше март" почеламутшым шочмо йылмыж дене лудын пуэн.
  • 1931 ий. "Путёвка в жизнь" киношто модын.
  • 1931 ий 1 Пеледыш Москосо "Колосс" кинотеатрыште "Путевка в жизнь" кинофильмын икымше гана ончыктымо.
  • 1931 ий Йыван Кырла ден Олык Ипайын иктеш "Ме ударне улына" почеламут сборникышт лектын.
  • 1932 ий "Революцийын йӱкшӧ дене муралтем мый йывыртен" иктеш чумырымо кокымшо почеламут аршашыже савыкталтын.
  • 1932 Пеледышыште Москосо книга палатыште япон посол Ота дене вашлиймаш лийын.
  • 1934-1936 ийлаште "Востокфильм" студийыште пашам ыштен, моло фильмыштат модын. "Наместник Будды." (режиссер Е.А. Иванов-Браков) фильмыште буддийст монахын - ламан - рольжым мастарын модын. Но тиде фильм кумдан шарлен шуктен огыл.
  • 1934 ийыште Йыван Кырла Тамара Ивановна Мельниковам марлан налын.
  • 1935 ийыште "Шочмо кече" кумшо почеламут сборникше ош тӱням ужын.
  • 1936 ий Кылме тылзе - 1937 ий Шорыкйол тылзе. Йыван Кырла - пашадыме.
  • 1937 ий Шорыкйол тылзе. ССРУ серызе-влакын Ушемын членыш кандидатлан пуртат.
Файл:Kyrlya portrait 4 0.jpg
Тыгай Йыван Кырлa толын Йошкар-Олашке 1935 ийыште Марий автоном веллан 15 ий темме лӱмеш пайремыш
  • 1937 ий Шорыкйол тылзе. Йыван Кырла Москошто Марий республик исполком председатель И.П.Петров дене вашлиеш. Тудыжо тунам Москош ССРУ ЦИК-ын III сессийышкыже да Совет-влакын XVII Всероссийский Чрезвычайный съездышкышт миен улмаш. Вашлиймаш "Моско" гостиницыште лийын.
  • 1937 ий 1 Пургыж Йошкар-Олаш пӧртылын да Маргостеатрын директоржо А.А.Янаевын лукмо приказже почеш 1 Пургыж гыч тиде театрыште артистлан пашам ышташ тӱҥалын.
  • 1937 ий Пургыж-Ӱярня Марий театр А.Пушкинын "Дубровский" произведенийжым (тудым С.Чавайн пьесыш савырен) сценыште ончыктен. Йыван Кырла тушто поян тӧран рольжым модын. "Дубровский" спектакльым шындымеке, режиссер А.И.Маюк-Егоров К.А.Треневын "Любовь Яровая" пьесыж почеш спектакльым ямдылаш тӱҥалын. Тушто Йыван Кырлалан генералым модаш ӱшаненыт. Но тиде рольым тудо кужу жап модын шуктен огыл.
  • 1937 ий Пургыж-Ӱярня С.Г.Чавайн дене вашлиймаш.
  • 1937 ий 18 Вӱдшор "Онар" ресторанысе томаша.
  • 1937 ий 22-23 Вӱдшор Маргостеатр пашаеҥ-влакын погынымашышт.
  • 1937 ий 23 Вӱдшор Йыван Кырлам МАССР НКВД-н 4118 №-ан ордерже дене келшышын арестоватлыме.
  • 1937 ий 25 Вӱдшор икымше допрос.
  • 1937 ий 13 Сорла Марий АССР НКВД управленийын "тройкыжо" К.И.Ивановын "делажым" ончен лектын да "подпольный националистический организацийын членже лиймыж годым контрреволюционный пропагандым эртарен шогымыжлан, марий коклаште руш-влакым ужмышудымын ончаш таратен шогымыжлан" титаклен да 10 ийлан исправительно-трудовой лагерьыш колташ приговорым луктын.
  • 1937 ий Сорла. Карелийысе Белобалтлагыш колтымо.
  • 1937 ий Кылме. Кылме пайрем деч икмыняр кече вара С.Г. Чавайным, Олык Ипайым да Шабдар Осыпым лӱен пуштыныт.
  • 1937 ий Сорла1942 ий (шошо) Йӱдвел Уралыш кусарымаш (Свердлов вел, Краснотурьинск ола).
  • 1942 ий 10 Идым Йыван Кырлам Юлсер-Ола этап корно дене НКВД-н Богословлагыш кондымо (Йӱдвел Урал, Краснотурьинск Ола).
  • 1943 ий 3 Сӱрем Йыван Кырлан колымо кечыже.
  • 1956 ий. К.И.Ивановым реабилитироватлыме, чын лӱмжым пӧртылтымӧ.
  • 1957 ий. 24 Пеледыш Йыван Кырлан шӱжарже, Татьяна Ивановна, изамым муаш полшыза манын, Н.С.Хрущев лӱмеш серышым колтен. Тудын деч вара КГБ-н верысе органже-влак тудым кычалаш тӱҥалыт.
  • 1957 "Путёвка в жизнь" фильмын йӱкшым у аппарат дене уэш возымо да кинотеатрыш лукмо. Йыван Кырлан ойлымыжым шанчыеҥ, йылмызе Н.И.Исанбаев уэмдаш полшен.
  • 1958 ий 6 Ӱярня Свердлов велыште УВД-н 1-ше спецпӧлкажын увертарымыже: "Иванов К.И. НКВД-н Богословский ИТЛ-ыште наказанийым эртен. 1943 ий 3 Сӱремышто колен".
  • 1958 ий 28 Ӱярня Тиде увер Йошкар-Олаш толын шуын, а кок кече гыч Т.И.Кирпичниковам госбезопасность комитетыш ӱжыктеныт да вашмут дене палымым ыштеныт. Татьяна Ивановна документеш, изам нерген мыланем увертарышт манын, кидшым пыштен коден.
  • 1969 ий 7 Ӱярня Марий АССР-ым ыштымылан 60 ияш юбилейым пайремлыме кечын Йошкар-Оласе горсовет исполком столицысе ик уремлан Йыван Кырлан лӱмжым пуаш пунчалын.
Купсола ялыште Йыван Кырлалан чапкӱ
  • 1974 ий Шорыкйол. Марийсола кыдалаш школын пырдыжешыже мемориал оҥам пижыктыме. Тушто шӧртньӧ буква дене тыге возымо: "В этой школе учился марийский поэт и киноактер Йыван Кырла (К.Иванов)".
  • 1984 Марийсола школлан Йыван Кырлан лӱмжым пуымо.
  • 1987 Сӱретчe Е.Яранов Йыван Кырлалан пӧлеклалтше "Снимается в кино" сӱретым мучашла.
  • 1993 ий 14 Шыжа Марийсолаште Йыван Кырлалан чапкӱм почмо.

Негыз[тӧрлаташ]

  • Легендыш тошкалше Кырла: очерк, статья, шарнымаш-влак / Ю.И. Соловьев ямдылен. - Йошкар-Ола: Марий книга савыктыш, 2009. - 312 с.

Йыван Кырла Марий Викитекыште